BPPV (iyi huylu pozisyonel vertigo) nedir, neden olur ve nasıl tedavi edilir?
BPPV (benign paroksismal pozisyonel vertigo) yani iyi huylu pozisyonel vertigo, halk arasında “kristal oynaması” olarak bilinen ve en sık görülen vertigo (baş dönmesi) nedenidir. Başın belirli pozisyonlara gelmesiyle saniyeler süren şiddetli dönme hissi oluşur. Her yaştan insanı etkileyebilse de özellikle orta ve ileri yaşlarda daha sık görülür ve yaşam kalitesini ciddi şekilde düşürebilir.
BPPV nedir?
BPPV, halk arasında en sık görülen vertigo türüdür ve genellikle “kristal oynaması” olarak bilinir.
İç kulakta dengeyi sağlayan otokoniler adı verilen küçük kalsiyum karbonat kristalleri normalde utrikül adı verilen kesecikte bulunur. Bu kristaller, vücudun hareketlerini algılamada önemli rol oynar. Ancak bazı durumlarda bu kristaller yerinden koparak yarım daire kanallarına düşer. Bu durum, iç kulağın beyne gönderdiği sinyallerde bozulmaya yol açar.
Başınızı sağa-sola çevirirken, yukarı bakarken veya yatakta dönerken bu kristallerin yanlış yerde hareket etmesi, beynin vücudun gerçekten dönmediği halde dönüyormuş gibi algılamasına neden olur. Sonuç olarak kişi birkaç saniye süren ancak şiddetli bir dönme hissi (vertigo) yaşar.
BPPV’nin Temel Özellikleri
- Benign (iyi huylu): Hayati tehlike oluşturmaz.
- Paroksismal: Ani ve kısa süreli ataklarla ortaya çıkar.
- Pozisyonel: Başın pozisyon değişiklikleriyle tetiklenir.
- Vertigo: Şiddetli baş dönmesine yol açar.
Neden önemli?
BPPV’nin kendisi ciddi bir hastalık değildir, ancak günlük yaşamı çok olumsuz etkileyebilir. Ani dönme hissi nedeniyle kişi düşebilir, iş ve sosyal hayatında zorlanabilir. Bu yüzden doğru tanı ve etkin tedavi ile BPPV’nin kontrol altına alınması önemlidir.
BPPV kimlerde görülür?
BPPV, toplumda en sık rastlanan baş dönmesi nedenidir ve bazı risk gruplarında daha fazla ortaya çıkar. Özellikle yaş, cinsiyet ve yaşam tarzı gibi faktörler hastalığın görülme sıklığını etkiler.
Yaş Faktörü
- 40 yaş ve üzeri bireylerde BPPV çok daha sık görülür.
- Yaşlanmayla birlikte iç kulaktaki kristallerin yapısı zayıflar, kolayca yerinden koparak yanlış kanallara düşebilir.
- 60 yaş üstünde görülme oranı belirgin şekilde artar.
Cinsiyet
- Kadınlarda erkeklere göre daha yaygın olduğu araştırmalarla gösterilmiştir.
- Hormonal değişikliklerin (özellikle menopoz dönemi) otokonilerin yapısını etkileyebileceği düşünülmektedir.
Travmalar ve Yaşam Tarzı
- Kafa çarpması, boyun travması veya trafik kazası sonrası kristaller yerinden oynayabilir.
- Uzun süreli yatak istirahati (örneğin ameliyat sonrası ya da kronik hastalıklar nedeniyle) BPPV riskini artırır.
- Ofis ortamında hareketsiz yaşam sürenlerde de risk bir miktar artabilir.
Migren Öyküsü
- Migren hastalarında BPPV gelişme ihtimali daha yüksektir.
- Migren, iç kulak dolaşımını etkileyerek kristallerin stabilitesini bozabilir.
Tekrarlama Riski
- BPPV, bir kez geçirildikten sonra tekrarlayabilen bir hastalıktır.
- Yapılan çalışmalara göre hastaların yaklaşık %20–30’unda birkaç yıl içinde yeniden görülebilir.
- Özellikle altta yatan migren, travma öyküsü veya yaşlanma devam ediyorsa tekrar ihtimali artar.
Diğer Risk Faktörleri
- Osteoporoz: Kemik metabolizması ile ilişkili bozukluklar kristal yapısını etkileyebilir.
- Diyabet ve damar hastalıkları: İç kulak dolaşımını bozarak kristal dengesini olumsuz etkileyebilir.
- Kadınlarda gebelik sonrası dönemde hormonal değişikliklere bağlı olarak daha sık rastlanabilir.
BPPV Türleri nelerdir?
BPPV tek tip değildir; kristallerin hangi yarım daire kanalına kaçtığına göre farklı çeşitleri bulunur. Her bir çeşit, farklı belirtiler ve test bulguları ile kendini gösterir.
Posterior Kanal BPPV
En sık görülen türdür. Tüm BPPV vakalarının yaklaşık %80’ini oluşturur. Kristaller, iç kulağın arka yarım daire kanalına kaçar. Belirtiler genellikle yukarı bakarken, yatakta dönerken veya öne eğilirken ortaya çıkar. Tipik tanı testi Dix-Hallpike manevrasıdır. Bu test sırasında baş dönmesi ve yukarı–torsiyonel nistagmus gözlenir. Tedavide en etkili yöntem Epley manevrasıdır. Bazı vakalarda Semont manevrası da kullanılabilir.
Yatay Kanal BPPV
Tüm BPPV vakalarının yaklaşık %10–15’ini oluşturur. Kristaller, iç kulağın horizontal (lateral) kanalına düşer. Belirtiler genellikle daha şiddetli ve yatakta sağa-sola dönerken ortaya çıkar. Roll testi tanıda kullanılır. Bu testte baş sağa–sola çevrilir ve yatay nistagmus gözlenir. Tedavide en çok uygulanan yöntemler Bar-B-Que (Lempert) manevrası ve Gufoni manevrasıdır.
Anterior Kanal BPPV
En nadir görülen BPPV tipidir (yaklaşık %5). Kristaller, ön (anterior) yarım daire kanalına yerleşir. Belirtiler genellikle başı öne eğme hareketleriyle tetiklenir. Tanıda Supine Head-Hanging testi önemlidir. Bu testte baş geriye doğru sarkıtıldığında aşağı yönlü nistagmus görülür. Tedavide özel varyasyonlu manevralar uygulanır (Epley benzeri modifikasyonlar).
Tek Taraflı ve Çift Taraflı BPPV
Çoğu hasta tek kulakta BPPV yaşar. Ancak bazı vakalarda her iki kulakta kristal oynaması olabilir. Bu durum çift taraflı BPPV olarak tanımlanır ve tanı–tedavi süreci daha zordur.
BPPV Türlerinin Önemi
BPPV’nin hangi kanalı tuttuğunu bilmek, doğru tedavi manevrasını seçmek için kritik öneme sahiptir. Yanlış kanal için yanlış manevra uygulanırsa şikâyetler düzelmez, hatta kötüleşebilir. Bu nedenle BPPV çeşitlerinin ayırıcı tanısı, uzman hekim tarafından yapılmalıdır.
BPPV neden ortaya çıkar?
BPPV, iç kulakta dengeyi sağlayan otokoniler adı verilen kalsiyum kristallerinin normal yerinden koparak yanlış kanallara girmesiyle oluşur. Normalde bu kristaller utrikül denilen yapının içinde bulunur ve yerçekimi, hareket ve hızlanma gibi bilgilerin beyne iletilmesinde görev alır. Ancak kopup yarım daire kanallarına düştüğünde, başın hareketleriyle birlikte sıvının normal akışını bozar. Bu durum, beyne yanlış sinyaller gitmesine ve dönme hissi oluşmasına yol açar.
BPPV’nin ortaya çıkış nedenleri çok faktörlüdür:
1. Yaşlanma ve Dejenerasyon
- En sık nedenlerden biridir.
- Yaş ilerledikçe iç kulaktaki kristallerin yapısı bozulur ve daha kolay yerinden kopar.
- Bu nedenle BPPV özellikle 40 yaş üstünde daha yaygın görülür.
2. Travmalar
- Baş ve boyun yaralanmaları kristallerin yerinden oynamasına yol açabilir.
- Trafik kazaları, spor yaralanmaları veya kafa çarpmaları sonrası BPPV gelişme riski artar.
3. Uzun Süreli Hareketsizlik
- Ameliyat sonrası uzun yatışlar, yoğun bakım süreçleri veya uzun yolculuklar kristal yer değiştirmesine neden olabilir.
- Başın aynı pozisyonda uzun süre kalması, kristallerin dengesini bozabilir.
4. Migren
- Migren hastalarında BPPV daha sık görülür.
- Bunun nedeni, migren ataklarının iç kulaktaki kan dolaşımını etkilemesi ve otokonilerin stabilitesini bozmasıdır.
5. İç Kulak Hastalıkları
- Geçirilmiş labirentit veya vestibüler nörinit gibi iltihabi hastalıklar kristalleri zayıflatabilir.
- İç kulakta sıvı dengesini bozan Meniere hastalığı gibi tablolar da BPPV’ye zemin hazırlayabilir.
6. Metabolik ve Sistemik Faktörler
- Osteoporoz (kemik erimesi) olan kişilerde BPPV daha sık görülür; çünkü otokoniler de kalsiyum yapılıdır.
- Diyabet veya damar hastalıkları, iç kulak dolaşımını bozarak kristal bütünlüğünü etkileyebilir.
7. İdiopatik (Nedeni Bilinmeyen)
- Bazı kişilerde hiçbir risk faktörü olmadan BPPV ortaya çıkar.
- Bu, BPPV’nin aslında toplumda ne kadar yaygın ve farklı nedenlerle görülebileceğini gösterir.
BPPV belirtileri nelerdir?
BPPV’nin en karakteristik özelliği, başın pozisyon değişiklikleriyle tetiklenen kısa süreli ama şiddetli baş dönmesi ataklarıdır. Belirtiler genellikle aniden başlar, birkaç saniye ile bir dakika arasında sürer ve kendiliğinden kaybolur. Ancak gün içerisinde tekrarlayabilir.
Başlıca Belirtiler
- Şiddetli dönme hissi (vertigo): Kişi ya kendi etrafında dönüyormuş ya da çevresindeki eşyalar hareket ediyormuş gibi hisseder.
- Baş hareketleriyle tetiklenme:
- Yataktan kalkarken veya yatakta dönerken,
- Öne eğilirken, ayakkabı bağlarken,
- Yukarı bakarken (örneğin lamba değiştirirken, raflara uzanırken) baş dönmesi ortaya çıkar.
- Bulantı ve kusma: Şiddetli ataklarda mide bulantısı ve bazen kusma eşlik edebilir.
- Dengesizlik: Atak anında kişi yürümekte zorlanabilir, sendeleyebilir veya düşme korkusu yaşayabilir.
- Nistagmus: Gözlerde istemsiz hızlı kaymalar görülür. Bu bulgu, doktor muayenesi sırasında tanı için çok önemlidir.
Belirtilerin Özellikleri
- Kısa süreli ama tekrarlayan ataklar: BPPV’de baş dönmesi genellikle saniyeler sürer, ardından kendiliğinden kaybolur. Ancak gün içinde benzer hareketlerle tekrar edebilir.
- İşitme korunur: BPPV’de genellikle işitme kaybı, kulak çınlaması veya kulakta basınç hissi olmaz. Bu belirtiler varsa Meniere hastalığı gibi başka vertigo nedenleri düşünülmelidir.
- Psikolojik etkiler: Sürekli atak yaşama korkusu, hastaların hareketlerini kısıtlamasına ve günlük yaşamda anksiyete geliştirmesine neden olabilir.
Ne zaman doktora başvurmalı?
- Baş dönmesi atakları birkaç günden uzun sürüyorsa,
- İşitme kaybı, kulak çınlaması veya kulakta dolgunluk eşlik ediyorsa,
- Çift görme, konuşma bozukluğu, kol veya bacakta güçsüzlük gibi ek nörolojik belirtiler varsa mutlaka uzman doktora başvurulmalıdır.
BPPV tanısı nasıl konur?
BPPV tanısında en önemli nokta, ayrıntılı öykü (anamnez) ve fizik muayenedir. Çünkü BPPV’ye özgü baş dönmesi; kısa süreli, şiddetli ve baş hareketleriyle tetiklenen özellik gösterir. Hastanın şikâyetlerinin detaylı dinlenmesi, çoğu zaman doğru tanıya ulaşmak için yol göstericidir.
Öyküde Sorulan Başlıca Noktalar
- Baş dönmesi ne kadar sürüyor? (saniyeler–dakikalar)
- Hangi hareketlerle tetikleniyor? (yatakta dönme, yukarı bakma, öne eğilme)
- Bulantı-kusma var mı?
- İşitme kaybı veya kulakta çınlama eşlik ediyor mu? (BPPV’de genellikle olmaz)
- Daha önce travma, uzun süreli yatak istirahati veya migren öyküsü var mı?
Fizik ve Klinik Muayene
Hastanın göz hareketleri ve dengesinin değerlendirilmesi tanıda kritik rol oynar. Özellikle nistagmusun yönü ve tipi, hangi kulak ve hangi kanalın etkilendiğini gösterebilir.
Pozisyon Testleri
BPPV tanısında altın standart yöntemler pozisyon testleridir. Bu testlerde hasta belirli hareketlere yönlendirilir ve gözlerdeki nistagmus gözlemlenir.
- Dix-Hallpike testi:
- Özellikle posterior kanal BPPV tanısında kullanılır.
- Hasta oturur pozisyondan hızla sırtüstü yatırılır, başı 45° yan ve 20–30° geriye sarkıtılır.
- Eğer kristaller bu kanalda ise tipik nistagmus ve baş dönmesi oluşur.
- Roll testi (supin roll):
- Yatay kanal BPPV tanısında tercih edilir.
- Hasta sırtüstü yatırılır ve başı sağa-sola çevrilerek göz hareketleri incelenir.
Destekleyici Tanı Yöntemleri
- Video nistagmografi (VNG): Göz hareketleri kızılötesi kamera ile kaydedilir. Nistagmusun yönü, süresi ve tipi objektif olarak değerlendirilir.
- Elektronistagmografi (ENG): Göz kaslarının elektriksel aktiviteleri ölçülerek nistagmus kaydedilebilir.
- İşitme testleri (odyometri, timpanometri): BPPV’de işitme normaldir. İşitme kaybı varsa başka bir vertigo nedeni (ör. Ménière, labirentit) düşünülür.
- Görüntüleme (MR/BT): Sadece şüpheli santral bulgular (çift görme, konuşma bozukluğu, felç) varsa kullanılır. Normal BPPV vakalarında gerek duyulmaz.
Tanıda Amaç
- Baş dönmesinin periferik mi (iç kulak kaynaklı) yoksa santral mi (beyin kaynaklı) olduğunu ayırt etmek.
- Etkilenen kulak ve kanalın doğru belirlenmesi.
- Gereksiz ilaç ve tetkik kullanımını önleyip doğru manevrayla hızlı tedavi sağlamak.
BPPV tedavisi nasıl yapılır?
BPPV, baş dönmesinin en sık görülen ve tedaviye en iyi yanıt veren nedenlerinden biridir. Hastaların büyük çoğunluğu, doğru tanı konulduktan sonra özel manevralarla kısa sürede iyileşebilir. İlaçlar yalnızca bulantı ve kusma gibi şikâyetleri geçici olarak hafifletmek için kullanılır; kristallerin yerine oturmasını sağlamaz. Bu nedenle BPPV’nin temel tedavisi mekanik manevralardır.
1. Kanalit Yer Değiştirme Manevraları
BPPV tedavisinin ana yöntemidir. Amaç, yanlış kanala kaçan kalsiyum kristallerini tekrar utrikül adı verilen doğru bölgeye yönlendirmektir.
Epley Manevrası
En sık uygulanan ve en etkili yöntemdir. Posterior kanal BPPV’de kullanılır ve amaç, yerinden ayrılan kristalleri utriküle geri yönlendirmektir. Hasta muayene masasında otururken başı şikâyet olan tarafa doğru yaklaşık 45° çevrilir ve hızla sırtüstü, baş 20–30° geride olacak şekilde yatırılır. Ardından baş belirli aralıklarla karşı tarafa döndürülür ve gövde aynı yönde yan yatışa çevrilir; her pozisyonda kısa süre beklenir. İşlem genellikle birkaç dakika sürer, seans sonrasında kısa süreli baş dönmesi normaldir ve çoğu hastada aynı gün belirgin rahatlama sağlar.
Semont (Liberatory) Manevrası
Özellikle posterior kanal BPPV’de, kristalleri kanaldan “kurtarmayı” hedefleyen alternatif bir seçenektir. Hasta oturur pozisyondayken baş hafifçe karşı tarafa çevrilir ve hızla şikâyet olan tarafa doğru yan yatışa alınır. Kısa bir beklemenin ardından bu kez gövde ve baş, aynı hızla diğer yana çevrilir; yön değişimi esnasındaki ivme kristallerin yer değiştirmesine yardımcı olur. Manevra, baş dönmesini hızlı provoke edebilse de etkisi çabuk görülebilir. Boyun veya bel problemi olanlarda hareketler daha kontrollü ve uzman gözetiminde yapılmalıdır.
Bar-B-Que (Lempert) Manevrası
Yatay kanal BPPV’sinde tercih edilir ve “fırıl/BBQ roll” olarak da bilinir. Hasta sırtüstü pozisyonda baş 20–30° öne fleksiyonda iken baş ve gövde, aynı yöne doğru 90°’lik adımlarla toplamda 360° yuvarlanır. Her dönüşte 15–30 saniye beklenir; bu sırada nistagmus ve baş dönmesi azalır. Yöntem kristalleri kanal boyunca taşıyıp utriküle yönlendirmeyi amaçlar ve çoğu hastada tek seansta belirgin düzelme sağlayabilir. Uygulama sonrası birkaç saat ani baş hareketlerini sınırlamak rahatlatıcı olabilir.
Brandt–Daroff Egzersizleri
Hastaların evde kendi başına uygulayabildiği bir habituasyon ve telafi yaklaşımıdır. Genellikle sabah–akşam, 5–10 tekrar olacak şekilde; oturuştan hızlı yan yatışa geçip başı hafifçe yukarı bakacak biçimde tutarak yapılır ve her pozisyonda 20–30 saniye beklenir. Amaç, kristallerin etkisini azaltmak ve beynin pozisyon değişikliklerine uyumunu artırmaktır; bu yüzden etkisi manevralara kıyasla daha yavaş ama sürdürülebilirdir. İlk günlerde baş dönmesi artabilir; bu beklenen bir durumdur ve çoğu kişide birkaç gün içinde tolerans gelişir. Programın süresi ve tekrarı, hekiminizin önerisine göre kişiselleştirilmelidir.
2. Kısa Süreli İlaç Desteği
- BPPV tedavisinde ilaçlar esas yöntem değildir.
- Ancak şiddetli bulantı, kusma ve baş dönmesinin tolere edilemediği akut ataklarda doktor kontrolünde antiemetik veya vestibüler baskılayıcı ilaçlar kullanılabilir.
- Bu ilaçların uzun süreli kullanımı önerilmez; çünkü beynin dengeye yeniden uyum sağlamasını geciktirebilir.
3. Vestibüler Rehabilitasyon
- Bazı hastalarda manevralara rağmen şikâyetler devam edebilir.
- Özellikle uzun süren dengesizlik, baş hareketleriyle hassasiyet veya düşme korkusu yaşayan kişilerde vestibüler rehabilitasyon önerilir.
- Bu program, VOR egzersizleri, denge çalışmaları ve habituasyon egzersizleri ile beynin yanlış sinyallere uyum sağlamasını kolaylaştırır.
4. Tekrarlayan BPPV’de Yaklaşım
- BPPV hastalarının yaklaşık %20–30’unda birkaç yıl içinde tekrar görülebilir.
- Bu durumda aynı manevralar yeniden uygulanabilir.
- Düzenli egzersiz ve risk faktörlerinin (ör. Hareketsizlik, migren tetikleyicileri) kontrolü tekrarlama riskini azaltır.
Önemli Not:
- İlaçlar, BPPV’nin kendisini tedavi etmez.
- Doğru manevra ile kristallerin yerine yönlendirilmesi kalıcı çözüm sağlar.
- Tedavi sonrası 24 saat boyunca ani baş hareketlerinden kaçınmak, uyurken başı biraz yüksek yastıkla desteklemek faydalı olabilir. Ancak uzun süreli katı yasaklara gerek yoktur.
BPPV’si olanlar neye dikkat etmeli?
BPPV (iyi huylu pozisyonel vertigo) genellikle manevralarla tedavi edilebilen bir hastalıktır. Ancak tedavi sonrasında ve günlük yaşamda alınacak basit önlemler hem iyileşme sürecini hızlandırır hem de yeniden atak yaşanma riskini azaltır.
1. Doktora Başvuru ve Takip
- İlk atak sonrası mutlaka bir uzmana gidin. KBB (kulak burun boğaz), Nöroloji veya odyoloji birimlerinde doğru tanı konulabilir.
- Özellikle tekrarlayan vertigo ataklarında veya tedaviye rağmen düzelmeyen şikâyetlerde yeniden muayene gereklidir.
- Daha önce BPPV geçirmiş kişilerde tekrar yaşanabileceği için düzenli kontroller faydalıdır.
2. Manevra Sonrası Öneriler
- Manevralardan sonraki ilk 24 saatte ani baş hareketlerinden kaçının. Bu, kristallerin yerine oturmasını kolaylaştırır.
- Gece uyurken başınızı hafif yüksek bir yastıkla destekleyin. Ancak uzun süreli katı yasaklar (tek taraflı yatma yasağı gibi) bilimsel olarak gerekli değildir.
- Baş dönmesini tetikleyen hareketlerden birkaç gün boyunca dikkatli şekilde uzak durmak faydalı olabilir.
3. Yaşam Tarzı Düzenlemeleri
- Bol su için. Susuzluk iç kulak sıvı dengesini bozabilir.
- Kafein ve alkolü sınırlayın. Bu maddeler iç kulak fonksiyonlarını olumsuz etkileyebilir.
- Düzenli ve dengeli beslenmek, uyku düzenini korumak atakların azalmasına yardımcı olur.
4. Egzersiz ve Rehabilitasyon
- Vestibüler rehabilitasyon egzersizleri (VOR çalışmaları, denge egzersizleri, Brandt-Daroff hareketleri) iyileşmeyi hızlandırır.
- Bu egzersizler beynin yeni denge durumuna uyum sağlamasına yardımcı olur ve tekrar eden baş dönmelerinin şiddetini azaltır.
- Egzersizler uzman tarafından gösterildikten sonra evde düzenli olarak uygulanabilir.
5. Günlük Hayatta Güvenlik
- Atak sırasında düşme riski olabileceği için banyo, merdiven ve kaygan zeminlerde dikkatli olun.
- Araç kullanmak, ağır makine ile çalışmak veya yüksekten iş yapmak vertigo kontrol altına alınana kadar ertelenmelidir.
6. Dikkatli Olunması Gereken Durumlar
BPPV genellikle iyi huylu olsa da, bazı belirtiler farklı ve ciddi bir hastalığa işaret edebilir. Şu durumlarda acilen doktora başvurulmalıdır:
- Çift görme veya görme kaybı,
- Konuşma bozukluğu, kelime bulmada zorluk,
- Kol veya bacakta güçsüzlük, uyuşma,
- Yürüyemeyecek kadar şiddetli dengesizlik,
- En şiddetli baş ağrısı veya yeni gelişen nöbet.
BPPV Hakkında Sık Sorulan Sorular (SSS)
BPPV kendiliğinden geçer mi?
Evet, bazı hastalarda haftalar içinde düzelebilir; ancak manevralar süreci hızlandırır.
BPPV tekrarlayabilir mi?
Evet, yıllar içinde tekrar edebilir. Aynı manevralar yeniden uygulanabilir.
BPPV ilaçla tedavi edilir mi?
Hayır, ilaçlar sadece bulantıyı azaltır. Esas tedavi manevralardır.
BPPV işitme kaybına yol açar mı?
Hayır, BPPV sadece denge sistemini etkiler; işitme genellikle normaldir.
BPPV kalıcı mıdır?
Hayır, çoğu hasta manevralarla tamamen iyileşir. Ancak tekrar riski vardır.
Hangi durumda acile başvurmalıyım?
Ani konuşma bozukluğu, çift görme, kol-bacak güçsüzlüğü veya en şiddetli baş ağrısı gibi bulgular varsa acil başvurun.
BPPV en çok hangi yaşlarda görülür?
40 yaş üzerinde daha sık görülse de her yaşta ortaya çıkabilir.
BPPV stresle ilişkili midir?
Stres doğrudan neden değildir, fakat atakların daha sık ve şiddetli yaşanmasına katkıda bulunabilir.
Tek taraflı mı olur?
Çoğu zaman tek kulakta görülür ama nadiren her iki kulak da etkilenebilir.
